Dlaczego Dyrektywa INSPIRE? W każdym kraju Unii Europejskiej dane przestrzenne gromadzone są przez różne organizacje, instytucje i urzędy, zarówno szczebla centralnego, jak również regionalnego. W państwach Wspólnoty Europejskiej istnieje zatem olbrzymia liczba baz danych rozproszonych po wielu instytucjach w zależności od dziedziny, której dotyczą. Zebranie kompleksowej informacji przestrzennej dotyczącej danego regionu jest więc bardzo czaso- i pracochłonne. Natomiast porównywanie tych danych między różnymi krajami Unii Europejskiej jest niemal niemożliwe, gdyż nie są one zintegrowane (sharmonizowane).
W celu zmiany opisanej sytuacji powstała inicjatywa nazwana INSPIRE, której prace leżały u podstaw opracowania Dyrektywy Unii Europejskiej pod taką samą nazwą. Inicjatywa ta w założeniu odnosi się do danych przestrzennych o tematyce środowiskowej. Jej głównym zadaniem jest ułatwienie i przyspieszenie dostępu do danych oraz zwiększenie możliwości ich porównywania w ramach krajów Unii Europejskiej, co ma skutkować wzrostem zainteresowania danymi przestrzennymi jako narzędziem do zarządzania szeroko pojętym środowiskiem.
Czym jest zatem INSPIRE?
INSPIRE to INfrastructure for SPatial InfoRmation in Europe (Infrastruktura Informacji Przestrzennej w Europie). Innymi słowy jest to zespół środków prawnych, organizacyjnych i technicznych wraz z powiązanymi z nimi usługami oferujący powszechny dostęp do danych przestrzennych na terenie Unii Europejskiej.
Ma on wspomagać ustawodawców w podejmowaniu decyzji i działań mogących mieć bezpośredni lub pośredni wpływ na środowisko.
INSPIRE bazuje na infrastrukturze danych przestrzennych (ang. Spatial Data Infrastructure) państw członkowskich. Podstawą prawną INSPIRE jest dyrektywa INSPIRE Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej oraz przepisy implementacyjne INSPIRE, czyli decyzje Komisji Europejskiej – wszystkie te dokumenty są wiążące dla państw członkowskich.
W ramach INSPIRE w każdym z państw UE ma być stworzony geoportal umożliwiający dostęp do odpowiednio sharmonizowanych zasobów danych przestrzennych w formie usług sieciowych, serwisów katalogowych oraz przede wszystkim poprzez metadane. W Polsce portal ten będzie funkcjonował pod adresem www.geoportal.gov.pl.
25 kwietniu 2004 INSPIRE został opublikowany przez Parlament Europejski jako Dyrektywa.
15 maja 2007 roku nastąpiła ratyfikacja INSPIRE - od tej daty państwa członkowskie maja dwa lata (do 15 maja 2009r.) na dostosowanie i wprowadzenie w życie ustaw i przedsięwzięć koniecznych do spełnienia wytycznych dyrektywy. Ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej weszła w życie z dniem 7 czerwca 2010 r.
Główne wytyczne INSPIRE
Pięć głównych założeń INSPIRE
-
Dane powinny być pozyskiwane tylko jeden raz oraz przechowywane i zarządzane w sposób najbardziej poprawny i efektywny przez odpowiednie instytucje i służby.
-
Powinna być zapewniona ciągłość przestrzenna danych tak, aby było możliwe pozyskanie różnych zasobów, z różnych źródeł oraz aby możliwe było ich udostępnianie wielu użytkownikom i do różnorodnych zastosowań.
-
Dane przestrzenne powinny być przechowywane na odpowiednim (jednym) poziomie administracji publicznej i udostępniane podmiotom na wszystkich pozostałych poziomach.
-
Dane przestrzenne niezbędne do odpowiedniego zarządzania przestrzenią na wszystkich poziomach administracji publicznej powinny być powszechnie dostępne (tj. bez warunków ograniczających i/lub utrudniających ich swobodne wykorzystanie).
-
Powinien być zapewniony dostęp do informacji o tym, jakie dane przestrzenne są dostępne i na jakich
warunkach, a także informacja umożliwiająca użytkownikowi ocenę przydatności tych danych do swoich celów.
Co zatem INSPIRE zmieni?
Dyrektywa ta usprawni i zwiększy dostęp do zasobów danych przestrzennych, jak również wzmocni współpracę między instytucjami w Europie, która bazuje na wymianie czy też analizach danych przestrzennych. Dyrektywa w swych założeniach ujednolici zasady przechowywania i udostępniania danych oraz związanych z nimi usług przez organy państwowe, publiczne oraz te organy prywatne, które zdecydują się udostępnić swoje zasoby zgodnie z wytycznymi INSPIRE.
Jakie tematy obejmuje INSPIRE?
Dane przestrzenne podzielone są na grupy tematyczne ujęte w Aneksach Dyrektywy. Obejmują one następujące zagadnienia:
Tabela 1. Tematy danych przestrzennych INSPIRE
Aneks
|
Liczba porządkowa
|
Temat |
| Aneks I |
1
|
Systemy odniesienia za pomocą współrzędnych |
| 2 |
Systemy siatek geograficznych |
| 3 |
Nazwy geograficzne |
| 4 |
Jednostki administracyjne |
| 5 |
Adresy |
| 6 |
Działki katastralne |
| 7 |
Sieci transportowe |
| 8 |
Hydrografia |
| 9 |
Obszary chronione |
Aneks II
|
1 |
Ukształtowanie terenu |
| 2 |
Użytkowanie terenu |
| 3 |
Ortofotomapa |
| 4 |
Geologia |
Aneks III
|
1 |
Jednostki statystyczne |
| 2 |
Budynki |
| 3 |
Gleba |
| 4 |
Zagospodarowanie przestrzenne |
| 5 |
Zdrowie i bezpieczeństwo ludzi |
| 6 |
Usługi użyteczności publicznej i służby państwowe |
| 7 |
Urządzenia do monitorowania środowiska |
| 8 |
Obiekty produkcyjne i przemysłowe |
| 9 |
Obiekty rolnicze i akwakultury |
| 10 |
Rozmieszczenie ludności – Demografia |
| 11 |
Gospodarowanie obszarem/strefy ograniczone/regulacyjne i jednostki sprawozdawcze |
| 12 |
Strefy zagrożenia naturalnego
|
| 13 |
Warunki atmosferyczne
|
| 14 |
Warunki meteorologiczno-geograficzne
|
| 15 |
Warunki oceanograficzno-geograficzne
|
| 16 |
Regiony morskie
|
| 17 |
Regiony biogoegraficzne
|
18
|
Siedliska i obszary przyrodniczo jednorodne |
| 19 |
Rozmieszczenie gatunków
|
| 20 |
Zasoby energetyczne
|
| 21 |
Zasoby mineralne
|
Etapy adaptacji i implementacji INSPIRE
Tabela 2. Etapy implementacji INSPIRE w krajach członkowskich
| Termin |
Działanie – Kamień Milowy
|
| 15-05-2008 |
Przyjęcie PI dla tworzenia i aktualizacji metadanych
|
| 15-05-2008 |
Przyjęcie PI dla monitoringu i sprawozdawczości
|
| 15-05-2008 |
Przyjęcie PI dla wyszukiwania i przeglądania
|
| 15-11-2008 |
Przyjęcie PI dla usług pobierania
|
| 15-11-2008 |
Przyjęcie PI dla wymiany danych
|
| 15-11-2008 |
Przyjęcie PI dla usługi transformacji współrzędnych
|
| 15-05-2009 |
Przyjęcie PI dla zarządzania prawami dostępu do zbiorów danych przestrzennych i usług
dla instytucji i organów Wspólnoty
|
| 15-05-2009 |
Przyjęcie PI dla interoperacyjności i harmonizacji zbiorów danych przestrzennych i usług
z Aneksu I tematów danych przestrzennych
|
| 15-05-2009 |
Wejście przepisów dyrektywy w życie w państwach członkowskich
|
| 15-05-2010 |
Wdrożenie przepisów w zakresie monitorowania i sprawozdawczości (raportowania) |
19-10-2010
|
Wdrożenie rozporządzenia w zakresie dostępu do zbiorów danych przestrzennych i usług
z państw członkowskich przez instytucje i organy Wspólnoty na podstawie zharmonizowanych warunków dla nowych rozwiązań |
| 03-12-2010 |
Dostępne metadane dla danych przestrzennych z Aneksu I i II |
30-06-2011
|
Wdrożenie geo-portalu na poziomie Wspólnoty przez Komisję Europejską |
| 19-10-2011 |
Dostępne usługi wyszukiwania i przeglądania danych |
| 06-2012 |
Nowe zbiory danych przestrzennych Aneksu I zgromadzone i przystosowane do wymogów Dyrektywy |
| 12-2012 |
Dostępne usługi transformacji danych |
| 12-2012 |
Dostępne usługi pobierania danych |
19-04-2013
|
Wdrożenie rozporządzenia w zakresie dostępu do zbiorów danych przestrzennych i usług
z państw członkowskich przez instytucje i organy Wspólnoty na podstawie zharmonizowanych warunków dla istniejących rozwiązań |
| 03-12-2013 |
Dostepne metadane dla danych przestrzennych z Aneksu III |
| 01-2015 |
Nowe zbiory danych przestrzennych Aneksu II i III zgromadzone i przystosowane
do wymogów Dyrektywy |
| 06-2017 |
Inne zbiory danych przestrzennych Aneksu I zgromadzone i przystosowane do przepisów implementacyjnych Dyrektywy |
| 30-05-2019 |
Inne zbiory danych przestrzennych Aneksu II i III zgromadzone i przystosowane
do przepisów implementacyjnych Dyrektywy |
PI=przepisy implementacyjne
Tabela 3. Mapa drogowa INSPIRE (adaptacja INSPIRE w krajach członkowskich)
| 15-05-2007 |
Wejście w życie Dyrektywy INSPIRE
|
| 15-08-2007 |
Powołanie Komitetu ds. INSPIRE |
| 14-05-2008 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych dla tworzenia i aktualizacji metadanych |
| 03-12-2008 |
Przyjęcie rozporządzenia INSPIRE dotyczącego metadanych |
| 19-12-2008 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds.INSPIRE przepisów implementacyjnych dla monitorowania i sprawozdawczości |
| 19-12-2008 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds.INSPIRE przepisów implementacyjnych w zakresie wyszukiwania i przeglądania danych |
| 24-12-2008 |
Wejście w życie rozporządzenia dotyczącego metadanych |
| 15-05-2009 |
Zapisy Dyrektywy przyjęte w Krajach Członkowskich (transpozycja Dyrektywy INSPIRE
do zapisów prawa w krajach członkowskich) |
| 05-06-2009 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych dotyczących praw dostępu i wykorzystania danych przestrzennych oraz usług przez instytucje i organy Wspólnoty |
| 05-06-2009 |
Przyjęcie decyzji przez Komitet ds. INPSIRE w zakresie monitorowania i sprawozdawczości |
| 19-10-2009 |
Przyjęcie rozporządzenia w sprawie INSPIRE odnoszącego się do usług wyszukiwania
i przegladania |
| 14-12-2009 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych odnoszących się do interoperacyjności danych przestrzennych i usług geoinformacyjnych dla tematów z Aneksu I |
| 14-12-2009 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych
w zakresie pobierania danych |
| 14-12-2009 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych
w zakresie usług transformacji danych |
29-03-2010
|
Przyjęcie przepisów implementacyjnych dotyczących praw dostępu i wykorzystania danych przestrzennych oraz usług przez instytucje i organy Wspólnoty
|
19-04-2010
|
Wejście w życie przepisów implementacyjnych dotyczących praw dostępu i wykorzystania danych przestrzennych oraz usług przez instytucje i organy Wspólnoty |
| 06-2010 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych dotyczących interoperacyjności zbiorów oraz usług danych przestrzennych określonych
w tematach z Aneksu I
|
| 31-12-2010 |
Przyjęcie zmiany rozporządzenia nr 976/2009 w odniesieniu do usług pobierania
i transformacji |
| 12-2010 |
Przyjęcie zmiany rozporządzenia INSPIRE dla interoperacyjności zbiorów i usług danych przestrzennych określonych w tematach z Aneksu I
|
| 05-2012 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych dotyczących interoperacyjności zbiorów i usług geoinformacyjnych określonych
w tematach z Aneksu II i III |
| 06-2012 |
Złożenie do zaopiniowania Komitetowi ds. INSPIRE przepisów implementacyjnych dotyczących usług w zakresie zastosowań danych przestrzennych |
